TikTok moet zijn For You-feed aanpassen, zegt de EU

Je blijft even hangen bij een TikTok-video en krijgt daarna steeds meer filmpjes over hetzelfde onderwerp. Handig als je een nieuwe hobby ontdekt, maar minder onschuldig als je tijdlijn volloopt met somberheid of onzekerheid over je lichaam. De Europese Commissie vindt voorlopig dat TikTok te weinig doet om zulke patronen te doorbreken. Het aanbevelingssysteem van de app zou daarmee de Digital Services Act overtreden.

De kritiek draait om het zogenoemde rabbit hole-effect. Hoe vaker je video’s over een bepaald onderwerp bekijkt of liket, hoe meer vergelijkbare content TikTok aanbeveelt. Zo kun je in een stroom filmpjes belanden die steeds hetzelfde onderwerp benadrukken.

Volgens de Commissie kan die herhaling schadelijk zijn als de video’s bijvoorbeeld gaan over isolatie, verdriet, gewichtsverlies of lichaamsbeeld. Dat kan leiden tot meer somberheid, ontevredenheid over je lichaam of een lager zelfbeeld. Vooral minderjarigen en kwetsbare volwassenen lopen risico. Eurocommissaris Henna Virkkunen zegt dat het algoritme gebruikers bij elke scroll of like dieper in konijnenholen trekt, waar ze moeilijk weer uit komen.

De voorlopige bevindingen gaan over twee dingen: hoe TikTok deze risico’s beoordeelt en wat het bedrijf doet om ze te beperken. Op beide punten schiet TikTok volgens Brussel tekort.

Wie een filmpje over onzekerheid bekijkt uit herkenning of nieuwsgierigheid, wil daarom niet de rest van de avond met hetzelfde onderwerp bezig zijn. Een video uitkijken kan ook betekenen dat iets je verbaast of ongemakkelijk maakt. Toch vat een algoritme dat vooral aandacht meet zo’n moment op als een verzoek om meer.

Volgens de Commissie gebeurt dat bij TikTok ook echt: het algoritme laat zwaarder wegen hoe lang je naar iets kijkt dan je keuze om er minder van te zien. Brussel wil daarom dat TikTok het ontwerp van de For You-feed aanpast. Kijktijd zou niet langer als signaal voor aanbevelingen mogen dienen, en expliciete voorkeuren van gebruikers moeten juist zwaarder wegen. Ook moeten de bedieningselementen toegankelijker worden en moet TikTok zijn algoritme regelmatig testen.

TikTok heeft al functies om aanbevelingen te beïnvloeden, zoals de optie ‘Niet geïnteresseerd’. Europese gebruikers kunnen sinds 2023 zelfs de personalisatie van hun For You-feed helemaal uitzetten. Volgens de Commissie zijn de bestaande maatregelen echter niet effectief. Een tik op ‘Niet geïnteresseerd’ is mogelijk niet genoeg om je feed echt te veranderen. De pogingen om meer afwisseling te bieden beperken de herhaling van mogelijk schadelijke onderwerpen onvoldoende.

Brussel verwacht dus meer dan een extra instelling ergens in een menu. Wie de gepersonaliseerde feed gebruikt, en dat is vrijwel iedereen, moet daadwerkelijk invloed krijgen op wat er daarna verschijnt.

Het is niet de eerste keer dat Brussel TikTok voorlopig op de vingers tikt. De bevindingen horen bij een formeel onderzoek naar de app onder de Digital Services Act. In februari concludeerde de Commissie al voorlopig dat TikToks verslavende ontwerp, zoals eindeloos scrollen, in strijd is met de regels. In juli volgde een voorlopige conclusie over de bescherming van minderjarigen. Met de For You-feed is nu het hart van de app aan de beurt.

De bevindingen zijn voorlopig. TikTok kan het onderzoeksdossier inzien en schriftelijk reageren voordat de Commissie een definitief besluit neemt. Stelt Brussel uiteindelijk een overtreding vast, dan kan een boete volgen van maximaal 6 procent van de wereldwijde jaaromzet van het bedrijf.

Voorlopig verandert je For You-pagina dus niet door deze aankondiging. Wel legt Brussel een concrete vraag op tafel: hoeveel invloed heb je op je eigen tijdlijn als de app je kijktijd belangrijker vindt dan wat je zelf aangeeft?