'Sociale media kentekens', omdat veiligheid boven privacy moet gaan!

Hoewel nog slechts weinigen het beseffen, lijkt het begin van het einde van sociale media zoals wij die nu kennen te zijn ingeluid. Sociale media zullen zich uit pure noodzaak moeten heruitvinden en zich moeten bewegen van hoofdzakelijk ongereguleerde sociale media naar toekomstig veel strakker gereguleerde sociale media.

Oké, zul je denken, dat zal dan wel door AI komen. Het antwoord daarop is enerzijds 'Ja' en anderzijds 'Nee'. Nee, want AI speelt geenszins een rol in de oorzaken van de huidige gestaag toenemende problematiek. En ja, want AI versterkt de huidige gestaag toenemende problematiek wel degelijk en versnelt daarmee deze grotendeels onontkoombare transitie.

Het is inderdaad AI dat sociale media hoogstwaarschijnlijk de nekslag zal geven, vanwege de volstrekt ontoereikende vorm waarin sociale media vandaag de dag bestaan. Niettemin vormt AI geenszins de oorzaak van het feit dat sociale media naar de toekomst toe volstrekt verdoemd zijn.

Sociale media zijn bovendien niet op voorhand verdoemd. Ze hebben uiteraard de mogelijkheid om zich aan te passen, zodat ze 'het laatste oordeel' kunnen ontlopen. En nee, er is hier geen sprake van goddelijke interventie, maar van interventie door AI. Alle literaire kwinkslagen verder terzijde, waar gaat het hier nu eigenlijk precies om?

De dringende noodzaak van een transitie naar toekomstig veel strakker gereguleerde sociale media ontstaat in eerste instantie misschien niet eens zozeer ter bescherming van jou en mij, maar vooral ter bescherming van jouw en mijn kinderen. Het draait hierbij allemaal om de huidige contraproductieve anonimiteit van sociale media.

Kinderen die maar al te gemakkelijk het slachtoffer kunnen worden van pesten, grooming, kindermisbruik, afpersing en criminaliteit via sociale media. Zelfs via ogenschijnlijk onschuldige sociale media zoals binnen Roblox. Het gevaar voor kinderen is online inmiddels alomtegenwoordig, ongeacht welke sociale media ze precies gebruiken. En het lijkt ouders, opvoeders, onderwijzers, politici, politie en justitie maar niet te lukken om kinderen hier voldoende tegen te beschermen.

De in beginsel anonieme sociale media zijn al een flink aantal jaren en in toenemende mate een broeinest van haatberichten, oplichting, grooming, kindermisbruik, afpersing en criminaliteit. Doordat gebruikers zich vrijwel anoniem binnen sociale media kunnen bewegen, worden jij en ik al vele jaren geconfronteerd met haatberichten en phishing-links via mails en apps en oplichters via telefonische babbeltrucs en dating-apps.

Kinderen daarentegen lopen vanwege hun naïviteit en hun ontluikende seksualiteit met name het gevaar te worden gepest of te worden gegroomd voor seksuele handelingen om naderhand te worden afgeperst met expliciete seksuele beelden. Criminele ronselaars zien in de naïviteit van onze kinderen een potentieel voor nieuwe soldaten, welke zich het best laten beschrijven als wegwerpcriminelen. Kwetsbare jongeren die klusjes uitvoeren voor criminelen die via Telegram of Snapchat comfortabel op afstand en buiten schot blijven.

Met de groeiende invloed van AI en het verdwijnen van een onderscheid tussen door mensen beheerde accounts en accounts beheerd door anonieme AI-bots zal het er dus bepaald niet gezelliger op worden op sociale media. Als er in de toekomst niets verandert, dan zullen jij en ik op sociale media eindeloos worden lastig gevallen door haters, oplichters en criminelen die gebruik maken van anonieme AI-bots. Onze kinderen zullen nog meer dan vandaag het risico lopen slachtoffer te worden van pesten, grooming, kindermisbruik, afpersing en criminele ronselaars op zoek naar wegwerpsoldaten. Dit maakt dat sociale media uiteindelijk zullen moeten buigen of barsten willen ze relevant blijven.

Binnen dit artikel schets ik een potentiële uitweg uit bovenstaand scenario en leg ik uit hoe 'sociale media kentekens' een rol kunnen spelen in de transitie naar veiligere sociale media. Een transitie waarin sociale media in samenwerking met nationale overheden een veiligere online en offline omgeving creëren voor onze kinderen.

Er bestaat mijns inziens maar één realistische mogelijkheid om dit tij te keren. Email- en belproviders, sociale media en dating-apps zullen naar een voor henzelf anonieme vorm van persoonlijke identificatie toe moeten. Dit betekent een vorm van persoonlijke identificatie zonder dat je daarbij jouw daadwerkelijke persoonlijke gegevens hoeft te delen met de aanbieders van apps of diensten. Hiertoe zullen sociale media nauw moeten samenwerken met overheden, want alleen overheden zijn in staat om de benodigde grondslag voor een dergelijk systeem te leggen. Vergelijk het met de kentekens voor voertuigen, alleen de politie en verzekeraars zijn in staat om de persoonsgegevens achter kentekens te checken.

Op dit moment wordt er door de EU een digitaal systeem voor leeftijdsverificatie ontwikkeld teneinde toegang te krijgen tot bepaalde Adult-sites. Een dergelijk systeem valt in principe uit te breiden tot een soort van 'sociale media kenteken' waarbij app-ontwikkelaars niet, maar opsporingsinstanties in toepasselijke gevallen wél de identiteit van individuele gebruikers kunnen achterhalen. App-aanbieders of diensten die hun apps binnen een hiertoe aangewezen regio aanbieden, zouden vervolgens verplicht moeten worden om hun lokale gebruikers zich met elk van hun verschillende accounts éénmalig te laten identificeren.

Een dergelijke éénmalige koppeling van een toegewezen 'sociale media kenteken' aan iemands NAW-gegevens moet gebruik maken van de binnen de hiertoe aangewezen regio gebruikelijke overheids-identificatie-methodieken. Denk hierbij voor Nederland bijvoorbeeld aan DigiD en iDIN. Behalve de opsporingsinstanties wordt verder niemand in staat gesteld om verbanden te leggen tussen jouw verschillende 'sociale media kentekens', ook niet binnen hetzelfde sociale medium.

Op grond van het feit dat er natuurlijk altijd gebruikers zullen zijn die zich aan dergelijke geografische restricties onttrekken door vanuit verre buitenlanden te opereren of van een VPN gebruik te maken, moet er daarnaast de individuele keuzemogelijkheid bestaan om alle gebruikers zonder geverifieerd 'sociale media kenteken' met een druk op de knop uit een app te weren. Overeenkomstig geldt dit dan voor de telefoontjes, mails, apps of berichtjes uit landen, regio's of werelddelen waar dit nog niet is ingevoerd. In welke gevallen je vanaf dat moment interacties en contacten via jouw telefoon of sociale media als geverifieerd kunt beschouwen.

Daarnaast uitgebreid met de keuzemogelijkheid om als individuele gebruiker alleen nog 'sociale media kentekens' uit specifieke regio's of landen te accepteren. Tenslotte voorzien van de mogelijkheid om afzenders zónder 'sociale media kenteken' voor specifieke regio's, landen, mailadressen of telefoonnummers toe te staan dan wel te 'white-listen'. Omdat je vanzelfsprekend contact moet kunnen onderhouden met familie en vrienden uit het buitenland. Volledige individuele controle dus over al dan niet geverifieerde interacties en contacten.

Het zou in dat geval vrijwel meteen over en uit zijn met alle spammailtjes en -telefoontjes die ik tot mijn grote ergernis vrijwel dagelijks ontvang. Geen mailtjes meer aangaande erfenissen van Afrikaanse prinsen uit landen waarvan ik nooit had gedacht dat ik daar ook nog familie had zitten ;-p Het mooie van een dergelijk systeem is dat - als je het verplicht stelt voor de grotere platformen - de kleinere platformen waarschijnlijk vanzelf zullen volgen. Gebruikers zullen de sfeer en de veiligheid van aangesloten platformen namelijk al gauw verkiezen boven de huidige sociale media-riolen.

Welbeschouwd is het eigenlijk alleen de EU die een dergelijk systeem voor onze contreien kan invoeren. Zou zelfaanmelding uiteindelijk toch niet blijken te werken voor de kleinere platformen, dan kan alsnog worden overwogen om een dergelijk systeem alom verplichtend in te voeren.

En nee, het betekent niet dat jij en ik ons niet meer anoniem op het internet kunnen bewegen. Zolang jij al jouw verschillende accounts maar aanmeldt bij de binnen jouw regio of land verantwoordelijke instantie kun je ongelimiteerd jouw geverifieerde 'sociale media kentekens' krijgen. Er verandert voor legitieme gebruikers dus eigenlijk maar bar weinig. End-to-end encryptie blijft gewoon van kracht. En jouw dubbele accounts en AI-bots blijven ook volstrekt onaangetast.

Bovendien geldt dat de meeste mensen momenteel toch al wel geïdentificeerd kunnen worden op grond van hun IP-adres of browser-fingerprint. Het vergt echter ronduit omslachtige, tijdrovende en soms zelfs gerechtelijke procedures voor opsporingsinstanties om vervolgens iemands NAW-gegevens te kunnen achterhalen via providers en/of sociale media bedrijven. Met 'sociale media kentekens' wordt het werk van opsporingsinstanties sterk vereenvoudigd, aangenomen dat mensen het überhaupt nog in hun hoofd zullen halen om iets strafbaars te ondernemen via sociale media.

Tenslotte, pas als jij of jouw AI-bot over de schreef gaat en mensen hinderlijk of strafrechtelijk lastig valt, bedreigt, oplicht of anderszins criminele activiteiten ontplooit, kom jij in beeld van de opsporingsinstanties. De eenvoudige maar krachtige gedachte hierachter is, dat je het dan waarschijnlijk wel uit je hoofd zult laten.

Waar een VPN nu nog soelaas biedt aan oplichters en criminelen door hun IP-adres af te schermen om als zodanig toegangsbeperkingen op regionaal niveau te omzeilen, biedt de integratie van een 'sociale media kenteken' veel meer waarborgen. Door als individuele gebruiker de mogelijkheid te hebben om alle afzenders die niet zijn voorzien van een 'sociale media kenteken' eenvoudigweg te weren, beperk je jouw contacten tot geverifieerde mensen. Een en ander naar wens aangevuld met een persoonlijke 'white-list'. Mocht een interactie vervolgens toch nog uit de hand lopen, dan kan de politie vervolgens vlot achterhalen wie erachter zit.

Door daarnaast afzenders uit specifieke landen of regio's met 'sociale media kentekens' binnen jouw profiel te weren, kun je voor jezelf en voor jouw kinderen een nog veiligere sociale media omgeving creëren. Want laten we eerlijk zijn, voor lichte vergrijpen zal de politie niet direkt een internationaal onderzoek starten. Een dergelijk systeem biedt dus zowel individuele afscherming als individuele controle voor iedereen afzonderlijk!

Privacy-organisaties zullen natuurlijk bij voorbaat fel tegen zijn, want zij bemoeilijken al jaren elke constructieve discussie over het opgeven van een beetje privacy voor meer online veiligheid. Hun onwrikbare uitgangspunten betekenen feitelijk dat kindermisbruik en kinderporno welig kunnen tieren in elke uithoek van het internet alsmede op de apparaten van de ontspoorde gebruikers van dergelijke rotzooi.

Hetzelfde geldt voor criminele ronselaars die onder de huidige omstandigheden rechtstreeks contact kunnen leggen met onze kinderen via vrijwel elke app. Veel privacy-organisaties en nationale overheden zijn als gevolg van dergelijke onwrikbare uitgangspunten mijns inziens medeverantwoordelijk voor het in stand houden van dergelijke uitwassen.

Wat voor maatschappij leven wij eigenlijk in, als wij onze eigen kinderen niet eens fatsoenlijk willen of kunnen beschermen tegen online kindermisbruik of criminele ronselpraktijken? De huidige anonimiteit op sociale media in combinatie met de verdergaande opmars van AI maakt dat dit inmiddels een gegarandeerd verloren strijd is. We moeten daarom onze absolute online privacy opgeven voor meer online en offline veiligheid!

Naschrift: de theoretisch ergst denkbare gevolgen van een ongewenste 'regime-change' met betrekking tot openbare berichten op sociale media vallen inderdaad moeilijk te ondervangen. Echter, moet dat vervolgens dan maar betekenen dat we in 'vredestijd' iedereen in principe toestaan om anoniem malafide berichten te verspreiden? De gemiddelde columnist of auteur legt zichzelf toch ook geen beperkingen op met het oog op een potentiële 'regime-change'? Waarom zou jij meer bescherming genieten dan een publieke figuur met betrekking tot jouw publieke uitspraken? Wat mij betreft komen dergelijke tegenargumenten voornamelijk neer op ongegronde koudwatervrees!