Sextortion groeit: schiet voorlichting in Nederland tekort?

Mij viel het de afgelopen maanden op dat de ene na de andere sextortion-zaak langskwam in de media. De behandeling van die zaken in de rechtbank bleek daarvoor telkens de aanleiding. Het delen van intieme beelden met iemand die je vertrouwt, staat onder jongeren bekend als 'sexting' en kan bij (online) misbruik gemakkelijk leiden tot sextortion. Een en ander initieerde bij mij de halfbewuste mijmering dat het wel leek alsof sextortion steeds vaker voorkwam. Maar goed, je realiseert je vervolgens direkt hoe subjectief zulke vermoedens zijn op grond van alleen actuele berichten in de media.

Daarom was ik in zoverre 'blij verrast' toen ik eind april bijgaand nieuwsbericht tegenkwam. Mijn halfbewuste vermoedens bleken dus wel degelijk een objectieve achtergrond te hebben. Daders gaan klaarblijkelijk steeds grensoverschrijdender te werk, maken daarbij over het algemeen meer slachtoffers en hun slachtoffers zijn bovendien ook steeds jonger.

Naast dat sociale media ongetwijfeld een flinke katalysator voor dit soort laakbaar crimineel wangedrag zijn, speelt er in Nederland nog een belangrijk aspect mee dat hier uitdrukkelijk benoemd dient te worden. Er wordt in Nederland namelijk niet of nauwelijks gewaarschuwd of publieke voorlichting gegeven over het feit dat je jouw intieme beelden niet te snel met anderen moet delen!

De beste garantie dat jongeren of adolescenten niet in de val van sextortion trappen, is door het niet te snel met anderen delen van jouw intieme beelden. Toch wordt hier vanuit verschillende instanties of de overheid niet of nauwelijks voor gewaarschuwd, noch actief publiekelijk over voorgelicht. Dit is, als je er goed over nadenkt, natuurlijk ronduit bizar!

Overigens heb ik hierover al eerder uitgebreid geschreven, maar de betrokken instanties wuiven alle waarschuwingen dat onbelemmerde sexting zal leiden tot meer online misbruik vooralsnog achteloos weg. En hoezeer ik het in deze ook betreur, ik vind het wel fijn dat mijn gelijk wordt bewezen, zodat ik dit onderwerp nogmaals beargumenteerd onder de aandacht kan brengen van die instanties die de gevaren van onbelemmerde sexting stelselmatig negeren.

Helaas veronderstel ik dat ze ook op dit artikel - de zoveelste serieuze waarschuwing - weinig uit zullen doen. Het is in Nederland immers bijna gebruikelijk dat er eerst doden of zwaargewonden moeten vallen, voordat een probleem daadwerkelijk serieus wordt geadresseerd. Echter, dit zal mij niet weerhouden om de risico's van de huidige situatie te blijven benadrukken in het belang van jongeren en adolescenten.

Hieronder zal ik kort uiteenzetten waarom de beleidsmakers van expertisecentrum seksualiteit Rutgers, expertisecentrum online misbruik Offlimits - en impliciet die van de Ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Justitie en Veiligheid - vinden dat je jongeren en adolescenten niet luid, duidelijk en aanhoudend moet waarschuwen voor het te snel met anderen delen van intieme beelden van jezelf.

De achterliggende redenen negeren mijns inziens alle basisbeginselen van online veiligheid en online bewustzijn en leiden in de toekomst hoogstwaarschijnlijk tot nog veel meer sextortion-zaken. Tenminste zolang de betrokken instanties blijven doen alsof hun spreekwoordelijke neuzen bloeden.

Rutgers is het onafhankelijke expertisecentrum seksualiteit en Offlimits is het onafhankelijke expertisecentrum online misbruik. Parafrasering van de door mij persoonlijk geverifieerde standpunten van Rutgers en Offlimits inzake sexting komt op het volgende neer:

"(...) Zowel Rutgers als Offlimits claimt dat sexting past binnen een normale seksuele ontwikkeling en dat eventuele oproepen om sexting te beperken of uit te stellen volgens hen hoofdzakelijk leiden tot 'victim blaming'. Dit wil zeggen, dat de slachtoffers van het ongewenst doorsturen van intieme beelden vaak achteraf een schuldgevoel aangepraat krijgen en daarmee impliciet lijken te worden veroordeeld. Volgens Rutgers en Offlimits hoor je jongeren en adolescenten daarom noch voor sexting te waarschuwen, noch slachtoffers achteraf op sexting aan te spreken. Rutgers en Offlimits informeren slechts op neutrale wijze dat sexting nare gevolgen kan hebben als mensen beelden ongevraagd doorsturen. (...)"

Boterzachte publieke campagnes van Rutgers en Offlimits om jongeren en adolescenten er hoofdzakelijk op te wijzen dat het doorsturen van seksueel getinte privéfoto's strafbaar is, zetten in dit tijdsgewricht van sociale media simpelweg geen zoden aan de dijk en zijn om die reden volstrekt naïef.

Aangezien Rutgers en Offlimits deels worden gesubsidieerd vanuit het Ministerie van VWS respectievelijk JenV zullen deze ministeries doorgaans impliciet de beleidslijnen van Rutgers en Offlimits in deze volgen. De ministeries zullen over het algemeen dus geen voorlichtingscampagnes beginnen die al te nadrukkelijk in strijd zijn met het beleid van één van hun subsidiënten.

Iedereen met enig gezond boerenverstand snapt dat de allerbeste manier om sextortion te voorkomen, is om jongeren en adolescenten luid, duidelijk en regelmatig te waarschuwen hun intieme beelden niet te snel met anderen te delen. Denk jezelf eens even in, het zou jouw kind maar betreffen. Ga je hem/haar/hen dan boterzacht of juist luid en duidelijk waarschuwen?

Toch hanteren we een dergelijk (publiek) uitgangspunt in Nederland niet, vanwege een ridicuul idee van vrijheid, blijheid en progressiviteit. Grote goedheid, ik deel de beelden van mijn pielewaps uit principiële overwegingen zelfs niet met mijn vriendin met wie ik al ruim 15 jaar samen ben. De online wereld is een gevaarlijke omgeving waar principiële ideeën van vrijheid, blijheid en progressiviteit ernstig tegen je kunnen werken.

Door jongeren en adolescenten niet regelmatig te waarschuwen dat misbruik van sexting heel gemakkelijk ernstige en levensveranderende - ja, zelfs levensbedreigende - gevolgen kan hebben, maken Rutgers, Offlimits en de Ministeries zich mijns inziens mede schuldig aan het in stand houden van het perverse verdien- en lustmodel van sextorters.

In elk opzicht zou iedereen daarom het ongekend dramatische verhaal van Amanda Todd moeten leren kennen.

Bijvoorbeeld in de trend van: "Het delen van intieme beelden met jouw (vaste) partner is prima, maar doe het vooral niet te snel of te vroeg in een (online) relatie. Op die manier kun je mogelijk voorkomen dat je een online roofdier treft, die er alleen maar op uit is om jou met dergelijke beelden af te persen."

Na publicatie zal ondergetekende dit artikel delen met Rutgers, Offlimits, Ministerie van VWS, Ministerie van JenV en alle fracties in de Tweede Kamer.