Hoe AI de fiscale dienstverlening verandert

AI is de fiscale en administratieve praktijk binnengekomen via het dagelijkse werk. Een tekst laten herschrijven. Een mail laten samenvatten. Een klantvraag scherper formuleren. Een conceptantwoord maken. In juni vroegen wij aan de bijna duizend fiscaal geïnteresseerde kijkers van Studio Nextens hoeveel van hun huidige werk AI volgens hen binnen vijf jaar overneemt. Slechts een kleine groep verwacht dat de impact beperkt blijft tot minder dan tien procent. Ruim de helft denkt aan tien tot dertig procent. Ongeveer een derde verwacht dat AI tussen de dertig en zestig procent van het werk raakt. Een kleine groep denkt zelfs aan meer dan zestig procent.

De meeste professionals verwachten dus geen totale vervanging van hun werk, wel een stevige verschuiving. Vooral repeterende werkzaamheden komen onder druk te staan. Denk aan het verzamelen van gegevens, het voorbereiden van standaarddocumenten, het structureren van dossiers, het opstellen van eerste concepten en het verwerken van terugkerende administratieve handelingen.

De klant van professionele dienstverleners betaalt steeds minder voor handelingen die een systeem sneller kan uitvoeren. De klant blijft wel behoefte houden aan iemand die kan beoordelen of iets klopt, die risico’s ziet, die context kent en die verantwoordelijkheid neemt. AI kan veel voorwerk doen, maar vertrouwen ontstaat nog steeds bij de professional die uitlegt, weegt en adviseert.

De tweede poll maakte duidelijk hoe snel de adoptie inmiddels gaat. Bijna tachtig procent van de kijkers gebruikt vooral algemene generatieve AI tools, zoals ChatGPT, Copilot of Claude. Twee procent werkt met een eigen interne toepassing. Tien procent zegt nog helemaal geen AI te gebruiken. Daarmee zitten veel kantoren nog in de experimenteerfase. De drempel is laag, omdat algemene tools direct beschikbaar zijn. Tegelijk zit daar ook het risico. Een publieke AI tool is handig voor algemene teksten, samenvattingen of brainstorms, maar niet bedoeld om klantdata of vertrouwelijke fiscale informatie in te verwerken. De belangrijkste basisregel blijft daarom: voer geen herleidbare klantinformatie in een open AI omgeving in.

Voor fiscale professionals ligt de winst in betrouwbare toepassingen die werken op gecontroleerde bronnen. Een profesisoneel antwoord is alleen bruikbaar als duidelijk is waar het op gebaseerd is. Dat geldt al helemaal bij fiscale zaken als aangiften, adviezen, bezwaarprocedures en complexe klantdossiers. AI kan zoeken versnellen, teksten structureren en concepten maken, maar de inhoudelijke toets blijft noodzakelijk.

Dat blijkt ook uit de derde poll. De grootste zorg is niet dat AI banen overneemt, maar dat AI fouten maakt. Achtenvijftig procent noemt hallucinaties als grootste risico. Vierentwintig procent wijst op datalekken en privacy. Aansprakelijkheid en uitholling van vakkennis worden minder vaak genoemd, maar zijn niet minder belangrijk.

Die zorgen worden breed gedeeld onder fiscale professionals. AI kan overtuigend klinken en toch onjuist zijn. Een fout antwoord dat vloeiend, precies en zelfverzekerd klinkt, vraagt vakkennis om te ontmaskeren. De fiscalist, accountant of boekhouder wordt daardoor op een andere manier belangrijk. Minder als producent van eerste versies, meer als beoordelaar van kwaliteit.

Dat vraagt om de inzet van AI om sneller tot een eerste analyse te komen. Werken met standaardprompts, vragen om bronnen, uitkomsten controleren, bespreken binnen het kantoor welke toepassingen wel en niet mogen, vastleggen welke data gebruikt mogen worden, zorgen dat medewerkers AI-geletterd worden, niet alleen technisch, maar ook professioneel en ethisch.

De laatste poll laat zien dat daar nog werk te doen is. Vijfenvijftig procent van de kijkers zegt AI morgen net zo te blijven gebruiken als vandaag. Zesentwintig procent gaat een plan maken. Twintig procent wacht nog even af. Dat laatste is begrijpelijk, maar ook riskant. Afwachten voelt veilig, maar ondertussen verandert de norm. Klanten gebruiken AI zelf al. Medewerkers gebruiken het vaak ook al, soms zonder dat het kantoor precies weet hoe. Softwareleveranciers bouwen AI in bestaande toepassingen.

Voor administratie- en advieskantoren, boekhouders en accountants stijgt de noodzaak om op zijn minst niet achter te blijven in het gebruik van AI. Begin klein, maar begin wel. Kies één proces dat veel tijd kost en weinig onderscheidend is. Laat medewerkers ervaring opdoen met veilige toepassingen. Maak afspraken over privacy en klantdata. Investeer in vakkennis, want juist die kennis is nodig om AI goed te gebruiken. En kijk opnieuw naar het verdienmodel. Als repeterend werk sneller gaat, wordt advies waardevoller. Dan verschuift de beloning van uren naar uitkomst, inzicht en zekerheid.