EU Data Act dwingt cloudsector tot transparantie en open deuren

Sinds 12 september 2025 is de Europese Data Act van kracht. De verordening raakt elke organisatie die cloudinfrastructuur afneemt, van kleine SaaS-bedrijven tot grote ondernemingen. Toch lijkt het besef over de concrete gevolgen bij veel Nederlandse bedrijven nog niet volledig doorgedrongen.

De kern van de wet is helder: gebruikers krijgen meer grip op hun eigen data en meer vrijheid om van cloudleverancier te wisselen. Dat klinkt abstract, maar de verplichtingen zijn dat niet. De verordening schrijft voor dat overstapkosten stapsgewijs worden afgebouwd en uiteindelijk volledig verdwijnen, inclusief harde deadlines voor aanbieders om hun contracten en technische processen daarop aan te passen.

Voor managed service providers zoals Proserve in Rotterdam zijn de nieuwe regels minder ingrijpend dan voor de grote hyperscalers. Partijen die al werken met open standaarden en transparante contracten hoeven minder bij te sturen. Maar voor de markt als geheel verandert er veel, en de klok tikt.

De EU Data Act (Verordening 2023/2854) verplicht cloudaanbieders om technische, contractuele en organisatorische barrières voor overstappen weg te nemen. Dat gaat verder dan alleen het schrappen van exit-fees. Providers moeten functionele equivalentie ondersteunen, zodat data en applicaties ook op een ander platform kunnen draaien zonder dat een klant van voren af aan moet beginnen.

Daarnaast schrijft de verordening voor dat data in een gestructureerd, gangbaar en machineleesbaar formaat beschikbaar moet zijn. Wie vandaag bij een grote Amerikaanse aanbieder zit en wil migreren naar een Europees alternatief, mag daar niet door propriëtaire formaten van worden weerhouden. Op de beleidspagina van de Europese Commissie zijn de doelstellingen en achtergronden van de Data Act nader toegelicht.

Voor IT-verantwoordelijken betekent dit dat bestaande leverancierscontracten opnieuw tegen het licht moeten worden gehouden. Staan er nog exit-clausules in die straks in strijd zijn met de verordening? Zijn exportformaten contractueel vastgelegd? Die vragen zijn inmiddels operationeel urgent geworden.

Jarenlang was vendor lock-in een van de grootste frustraties in de cloudsector. Eenmaal gebouwd op het ecosysteem van één aanbieder, bleek vertrekken technisch en financieel nauwelijks haalbaar. De Data Act doorbreekt dat patroon door providers juridisch te verplichten tot actieve medewerking bij een overstap.

Vooral de grootste spelers voelen die druk. AWS, Microsoft Azure en Google Cloud beheersen samen het overgrote deel van de Europese cloudmarkt. Hun verdienmodel leunde deels op de hoge kosten die klanten maakten bij migratie naar een concurrent. Nu die kosten wettelijk moeten verdwijnen, verschuift de concurrentie naar kwaliteit van dienstverlening, support en compliance.

Kleinere en middelgrote managed hosting providers opereerden vaak al platformonafhankelijk. Zij bieden infrastructuur op basis van open technologieën zoals OpenStack, Kubernetes of VMware, waardoor portabiliteit al in het DNA van de dienstverlening zat. Proserve werkt bijvoorbeeld met zowel public als private cloud op basis van gestandaardiseerde bouwblokken, een benadering die nu beter aansluit bij de eisen van de wetgever.

De Data Act staat niet op zichzelf. In combinatie met de AVG en de Cyberbeveiligingswet die Nederland voorbereidt als implementatie van de Europese NIS2-richtlijn, ontstaat een steeds strikter kader rond dataverwerking. Nederlandse bedrijven die gevoelige gegevens verwerken, kijken daarom vaker naar aanbieders die hun infrastructuur in binnenlandse datacenters hebben staan.

Die beweging is niet nieuw, maar de Data Act versnelt haar. Wanneer overstappen technisch eenvoudiger en financieel aantrekkelijker wordt, daalt de drempel om van een niet-Europese hyperscaler naar een lokale partij te migreren. Dat opent kansen voor het Nederlandse cloudlandschap, waar diverse aanbieders opereren vanuit TIER 3-gecertificeerde faciliteiten op groene stroom.

De combinatie van dataportabiliteit, soevereiniteit en strengere beveiligingseisen maakt dat compliance niet langer een bijzaak is. Het wordt een selectiecriterium bij de keuze voor cloudinfrastructuur, naast performance en prijs.

Afwachten klinkt verleidelijk, maar is riskant. De aanpassingen die de Data Act vereist zitten zowel aan de kant van de leverancier als aan de kant van de afnemer. IT-teams doen er goed aan om nu al hun contracten, dataformaten en exitscenario's systematisch in kaart te brengen.

Een audit van de huidige cloudinfrastructuur legt bloot waar afhankelijkheden zitten. Draait een bedrijfskritische applicatie op een propriëtair platform zonder exportmogelijkheid? Dan is dat het moment om alternatieven te verkennen, of in elk geval contractueel af te dwingen dat de aanbieder aan de nieuwe eisen voldoet.

Of een organisatie uiteindelijk kiest voor een hyperscaler, een Europese managed service provider of een hybride model, hangt af van de eigen eisen rond performance, compliance en budget. De Data Act zorgt er in elk geval voor dat die keuze voortaan ook werkelijk een keuze is, in plaats van een theoretische mogelijkheid op papier.