AI-chatbots geven onvolledig stemadvies bij gemeenteraadverkiezingen

Het is tegenwoordig de normaalste zaak van de wereld om voor allerlei zaken advies te vragen aan verschillende AI-bots. Zo ook bij het geven van stemadvies. Maar pas op: lokale partijen worden vaak genegeerd bij het geven van stemadvies bij gemeenteraadverkiezingen.

Dat blijkt uit een onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) dat is overhandigd aan Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties-minister Pieter Heersma. AP onderzocht het stemadvies die AI-chatbots aan mensen geven voor 36 verschillende gemeenten. Daarbij werden ChatGPT, Gemini, Claude, Mistral en Grok getest. Er werden verschillende politieke voorkeuren ingevoerd om te checken wat voor antwoorden er uit zouden voortvloeien.

Opvallend aan de resultaten is dat uit minder dan één procent van de stemadviezen van de chatbots een lokale partij als voorkeursoptie kwam. Dit terwijl lokale partijen bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen in totaal ruim dertig procent van de stemmen ontvingen. Dat is nogal een verschil met de resultaten van het onderzoek rondom chatbots.

Het lijkt er op dat dit niet komt omdat de chatbots denken dat een lokale partij geen goede optie is. In plaats daarvan zou het komen omdat de AI-bots te weinig informatie kunnen vinden over lokale partijen. AI-modellen worden immers getraind door informatie op het internet, en informatie over lokale partijen valt daarbij in het niet met de informatie die over landelijke partijen te vinden is.

Aldus AP-voorzitter Aleid Wolfsen: “AI-chatbots zijn onbetrouwbaar en geven een vertekend beeld van het politieke landschap. Wanneer lokale partijen nauwelijks in stemadviezen voorkomen, krijgen kiezers geen goed beeld van wat zij kunnen kiezen.”

Gezien de bovenstaande resultaten roept AP dan ook op om geen AI-bot te gebruiken bij het verkrijgen van stemadvies. Dit advies is incompleet, en daarbij is er te weinig transparantie over hoe de chatbots tot hun adviezen komen – in tegenstelling tot stemhulpen als StemWijzer.

Ook roept de AP bedrijven achter de AI-bots op om maatregelen te nemen en te zorgen dat chatbots weigeren stemadvies te geven. Dat gebeurde tijdens het onderzoek van AP maar bij zeven procent van de verzoeken.

De gemeenteraadverkiezingen zijn op 18 maart. Dan kunnen mensen gaan stemmen op de partij die zij in de gemeenteraad van hun lokale gemeente komt te zitten, waarbij zowel landelijke als lokale partijen meedingen.

Gemeenteraadsverkiezingen trekken over het algemeen een lagere opkomst aan dan de landelijke verkiezingen. Verschillende bedrijven en instanties proberen mensen te motiveren toch te gaan stemmen. Zo heeft datingapp Happn onderzoek gedaan en blijkt dat maar 62 procent van de gebruikers van de app van plan is om te stemmen. Happn-gebruikers zullen op de dag van de gemeenteraadsverkiezingen dan ook een bericht op hun app krijgen die hen oproept naar de stembus te gaan.