75 jaar televisie in Nederland: van beeldbuis tot een woonkamer vol licht

Op 2 oktober is het precies 75 jaar geleden dat Nederland kennismaakte met landelijke televisie. Wat in 1951 begon met een klein zwart-witbeeld groeide uit tot een apparaat dat nauwelijks nog weg te denken is uit onze woonkamer. En hoewel de televisie in driekwart eeuw bijna onherkenbaar veranderde, is één ding eigenlijk hetzelfde gebleven: fabrikanten zoeken nog altijd naar manieren om de kijkervaring indrukwekkender te maken.

Wie tegenwoordig een televisie koopt, kijkt naar OLED, verversingssnelheden, HDR, kunstmatige intelligentie en streamingapps. In 1951 zag de televisiewereld er uiteraard totaal anders uit. Op 2 oktober van dat jaar ging vanuit Bussum de eerste landelijke televisie-uitzending de ether in.

Philips speelde een belangrijke rol in die vroege Nederlandse televisiegeschiedenis. Het bedrijf experimenteerde al vanaf de jaren twintig met televisietechnologie in Eindhoven en verzorgde vanaf 1948 experimentele televisie-uitzendingen. In 1950 bracht Philips zijn eerste televisie in massaproductie op de markt.

De ontwikkeling die daarna volgde is enorm. De televisie ging van zwart-wit naar kleur en van een enorme beeldbuis naar schermen die nog maar enkele millimeters dik zijn. Tegelijk veranderde ook de manier waarop we kijken.

Waar de tv ooit voornamelijk bedoeld was voor lineaire uitzendingen, is het apparaat inmiddels uitgegroeid tot een entertainmenthub voor streamingdiensten, YouTube, muziek en games. De nieuwste modellen gebruiken bovendien steeds vaker AI voor onder meer beeld- en geluidsverwerking.

Daarmee is de televisie misschien wel een van de apparaten die in 75 jaar tijd het sterkst veranderde, terwijl zijn plek in de woonkamer opvallend constant bleef.

Een van de opvallendste ontwikkelingen van Philips verscheen veel later. In 2004 introduceerde het bedrijf Ambilight, waarbij verlichting achter de televisie meekleurt met wat er op het scherm gebeurt. Het idee daarachter is simpel: de kijkervaring hoeft niet bij de rand van het scherm op te houden.

Ruim twintig jaar later probeert Philips Ambilight TV dat principe opnieuw verder uit te bouwen met AmbiScape. Daarbij blijft het niet meer bij de verlichting achter de televisie. Compatibele slimme lampen in de woonkamer kunnen worden gesynchroniseerd met Ambilight en reageren in realtime op de kleuren en dynamiek van wat er op het scherm gebeurt.

Films, sport, muziek en games spelen zich daarmee niet alleen meer af op de televisie, maar worden via verlichting verder de kamer in getrokken.

Het contrast met 1951 kan bijna niet groter zijn. De eerste televisies waren grote meubelstukken met relatief kleine schermen. Inmiddels hangen televisies strak tegen de muur, produceren OLED-panelen individueel hun eigen licht en probeert software voortdurend het beeld en geluid te optimaliseren.

Ook onze relatie met het apparaat is veranderd. We wachten niet meer tot een omroep bepaalt wat er op televisie komt. We kiezen zelf wanneer we iets kijken, schakelen tussen tientallen streamingdiensten of starten een game op een console die aan hetzelfde scherm hangt.

Toch is het basisidee na 75 jaar nog verrassend herkenbaar. De televisie is nog altijd een plek waar mensen samenkomen voor entertainment, nieuws, sport en grote gebeurtenissen.

Wie terug wil naar het begin van de Nederlandse televisie kan dat de komende maanden ook letterlijk doen. Beeld & Geluid in Hilversum heeft een speciale expositie over 75 jaar televisie. Daar staat de geschiedenis van de Nederlandse televisie centraal en worden bijzondere televisiefragmenten en andere stukken uit het media-archief opnieuw onder de aandacht gebracht. De expositie is tot het einde van dit jaar te bezoeken.

Ook Eindhoven, waar Philips al decennia voor de eerste landelijke uitzending met televisie experimenteerde, doet mee. In het Philips Museum is van 2 tot en met 16 oktober een speciale mini-expositie over de ontwikkeling van televisie te zien. Daarnaast zijn er activiteiten en mini-colleges voor bezoekers.

Van een klein zwart-witscherm in een houten kast naar een ultradunne televisie die met slimme verlichting de hele kamer bij een film of game betrekt: in 75 jaar is er behoorlijk wat gebeurd. Het maakt vooral nieuwsgierig naar de vraag hoe we over nog eens 75 jaar terugkijken op de televisies die we vandaag hypermodern vinden.