Avatar: Fire & Ash is vooral visueel stimulerend

We zijn terug in de wereld die Pandora heet. Met Avatar: Fire & Ash verruil je in je bioscoopstoel de echte wereld eventjes voor wat het brein van regisseur James Cameron heeft bedacht. Of nou ja, eventjes: het is met 3 uur en een kwartier best een lange zit met ook nog eens veel water-shots, dus houdt daar rekening mee in je drinkgedrag. Of is Avatar niet de moeite om in de bioscoop te gaan bekijken?

James Cameron is bang dat zijn derde Avatar-film last zal hebben van ‘opvolgeritus’: dat de zoveelste opvolger mensen een beetje onverschillig maken. Hij denkt dat mensen dat bij Lord of the Rings niet hebben, omdat je wil weten wat er met de personages gebeurt, maar dat Avatar dat minder heeft. Daar heeft hij een punt: we weten natuurlijk wel dat de Colonel nog steeds in de schaduwen zijn kans afwacht, maar op zich hebben we de familie Sully/Suli vrij tevreden achter ons gelaten in het tweede deel, namelijk bij de water-Na’vi. In dat opzicht voelt Avatar: Fire & Ash inderdaad niet direct als een film waar je heen moet gaan.

Toch doet de Titanic-regisseur zichzelf en zijn team dan echt tekort. Wat hij namelijk als geen ander kan, en ook al bewees in de eerdere delen, dat is hij een fenomenale manier heeft gevonden om je volledig op te zuigen in een wereld. Dat doet hij door verschillende dingen toe te passen. Hij komt bijvoorbeeld niet met AI op te proppen, maar laat acteurs echt acteren en gooit er dan een computerlaag overheen. Er zit dus veel authenticiteit in. Maar het is vooral die computer en dat brein van Cameron die voor spektakel zorgen. De prachtige wereld die hij heeft bedacht en ook tot in de puntjes uitwerkte om vervolgens aan filmkijkers te presenteren, is een cadeau.

Daarnaast weet hij ook hoe hij je als een soort kind kan meenemen in hoe de wereld voelt. Hoe de jonge Na’vi de grootste lol hebben door samen in het water te zijn en met de walvis-achtige Tulkun op te trekken en omhoog te springen vanuit het water: je voelt het bijna alsof je zelf ook in die wereld zit. En eerlijk is eerlijk, je denkt ook maar een paar minuten als de film is begonnen: ‘Oh ja, we kijken naar blauwe wezens’. Cameron weet je zo goed mee te nemen om die reis naar Pandora en die enorm indrukwekkende flora en fauna die erbij komen kijken, dat ik het bijna geestverruimend zou willen noemen. Het speelt in op je gevoel van avontuur, van ontdekken en eigenlijk wil je gewoon in die wereld zijn.

Hoe positief je kunt zijn over de visuele kant van de film, zo teleurstellend is de inhoudelijke kant. James Cameron had een plan met deze prent, die hij zelf overigens het hoogtepunt in de verhaallijn noemt. Hij wilde juist met dit derde deel laten zien dat het geen kwestie is van goed en kwaad: het moest niet zo zwart-wit zijn. Echter vergeet hij in dit nobele streven om de kijker ook goed mee te nemen in het waarom. Zo zijn er bepaalde facties die vijanden waren in eerdere delen, en dat nog steeds wel zijn, maar tijdelijk de strijdbijl begraven voor een gezamenlijk doel. Tof, dat zien we te weinig in films, maar als zoiets veelbetekenends gebeurt, dan moet dat wel worden uitgelegd, en het voelt alsof hier iets te makkelijk overheen wordt gestapt.

Helaas gebeurt dat in de film vaker, en dat is extra jammer omdat het ook aan het prille begin gebeurt wanneer er wordt besloten om op een soort missie te gaan om het mensenkind met de hele familie te gaan wegbrengen. Je begrijpt als kijker ergens wel dat het een soort familiebesluit is om de gemoederen te sussen en het kind niet zo te laten gaan en hem toch nog een mooi afscheid te geven, maar het wordt allemaal wel vrij makkelijk besloten zonder er al te veel uitleg aan te wijden. En ja, het lijkt ook gewoon een wat overdreven gevaarlijk pad om te bewandelen voor iets dat onvermijdelijk lijkt. Natuurlijk blijkt dat ook onderweg. Uiteindelijk is het verhaal daardoor wat 'plat': het is niet zo driedimensionaal als ons is beloofd.

Het lijkt alsof Cameron met deze film bedoelde om te zorgen dat de mensen niet per se als het kwaad werden gezien. Enerzijds door de colonel iets zachter neer te zetten, maar ook door met een andere groep Na’vi op de proppen te komen die nog meer evil lijkt te zijn dan de mens, Echter komt het niet lekker uit de verf: je blijft de mens als het kwaad zien, wat bijvoorbeeld wordt versterkt door de mensen die uiteindelijk kijken hoe een van de Na’vi in een soort kooigevangenis zit die naar de hele wereld wordt gelivestreamd. Tegelijkertijd zegt het misschien ook wel iets over onze wereld met onze sociale media die nu eenmaal niet het beste in ons naar boven halen…

Als het gaat om hoe deze film eruitziet, dan geeft Cameron absoluut een masterclass in hoe je als regisseur werelden bouwt, aan het publiek presenteert en het er compleet in meezuigt. Dat er achter die dikke laag computerbeelden echt acteerwerk schuilgaat, sijpelt er wel degelijk doorheen. Dat is ook wat Avatar een geweldige bioscoopfilm maakt. Het is zo’n visueel spektakel met als grote plus dat je het bijna ervaart alsof je er zelf bent, dat je Avatar: Fire & Ash een soort lucide droom kunt noemen. Een droom waarin op de achtergrond wel een verhaal speelt, maar dat eigenlijk ondergeschikt is aan wat er allemaal op je netvlies gebeurt. Dat laatste is jammer, het maakt Avatar als geheel minder goed als film. Het gevoel dat Pandora je weet te geven, dat zorgt er echter voor dat Avatar: Fire & Ash je zeker bijblijft.