Paus Leo XIV waarschuwt voor AI in eerste encycliek

Technologie25 mei , 22:15doorJeroen de Hooge

Het Vaticaan mengt zich nadrukkelijk in het wereldwijde debat over kunstmatige intelligentie. In zijn eerste encycliek, Magnifica Humanitas, waarschuwt Paus Leo XIV voor de risico’s van ongecontroleerde AI en roept hij op tot veel strengere ethische grenzen rond de technologie.

Daarmee positioneert de paus AI niet alleen als een technologische ontwikkeling, maar als een van de belangrijkste morele en maatschappelijke vraagstukken van deze tijd.

Het Vaticaan kiest vol positie in het AI-debat

De encycliek Magnifica Humanitas - Latijn voor “Magnifieke Menselijkheid” - draait volledig om de impact van AI op menselijke waardigheid, werk, oorlog en macht. Volgens het Vaticaan moet technologie de mens dienen, niet andersom. Paus Leo XIV waarschuwt onder meer voor:

autonome wapensystemen
massale automatisering
concentratie van macht bij techbedrijven
digitale ongelijkheid
“nieuwe vormen van slavernij” via technologie en platformeconomieën

Opvallend is dat de paus AI expliciet koppelt aan oorlog en geopolitieke machtsstrijd. In de encycliek stelt hij dat AI niet mag bijdragen aan de “normalisering van oorlog” en dat autonome wapens praktisch buiten menselijke controle kunnen raken.

“AI moet ontwapend worden”

Een van de meest opvallende passages draait om wat Leo XIV omschrijft als het “ontwapenen” van AI.

Daarmee bedoelt hij niet dat AI verboden moet worden, maar dat de technologie losgekoppeld moet worden van een wereldwijde wedloop rond militaire, economische en politieke dominantie. Volgens de paus dreigt AI anders een systeem te worden waarin macht, surveillance en commerciële belangen belangrijker worden dan menselijke waardigheid.

Dat is opvallende taal voor een pauselijke encycliek - en laat zien hoe serieus het Vaticaan de opkomst van AI inmiddels neemt.

De nieuwe industriële revolutie

De timing van de encycliek is symbolisch gekozen. Leo XIV ondertekende het document op 15 mei, exact 135 jaar na Rerum Novarum, de beroemde encycliek van paus Leo XIII over arbeid en industrialisatie tijdens de eerste industriële revolutie. Volgens het Vaticaan vormt AI nu een vergelijkbaar kantelpunt in de geschiedenis.

Waar de industriële revolutie draaide om machines en fabrieksarbeid, draait de huidige revolutie om algoritmes, automatisering en digitale macht. De paus waarschuwt dat miljoenen banen kunnen verdwijnen als AI puur wordt ingezet om efficiëntie en winst te maximaliseren.

Daarmee schuift het Vaticaan opvallend dicht richting bredere maatschappelijke zorgen die ook buiten religieuze kringen steeds vaker klinken.

Techbedrijven krijgen indirecte tik

Hoewel de encycliek weinig bedrijven direct noemt, is de boodschap richting Silicon Valley duidelijk voelbaar. Paus Leo XIV stelt dat AI-ontwikkeling niet overgelaten mag worden aan een kleine groep commerciële spelers of “tech oligarchen”. Volgens hem moet de controle over AI democratischer worden georganiseerd, met betrokkenheid van overheden, maatschappelijke organisaties en internationale instellingen.

Dat raakt direct aan actuele discussies rond:

OpenAI
Google
Meta
militaire AI-projecten
AI-surveillance
deepfakes
arbeidsvervanging

Interessant detail: bij de presentatie van de encycliek waren ook AI-experts aanwezig, waaronder mensen uit de technologiesector. Het Vaticaan probeert zich daarmee nadrukkelijk te positioneren als morele gesprekspartner in het AI-tijdperk.

AI wordt nu ook een spiritueel debat

Wat deze encycliek vooral laat zien, is dat AI inmiddels veel groter is geworden dan een technologisch onderwerp. De discussie gaat steeds vaker over fundamentele vragen:

Wat maakt mensen uniek?
Hoeveel beslissingen mogen machines nemen?
Wie controleert de systemen?
Wat gebeurt er met menselijke arbeid?
En wat betekent “menselijkheid” nog in een tijdperk van kunstmatige intelligentie?

Dat zelfs het Vaticaan AI nu centraal zet in zijn belangrijkste leerstukken zegt eigenlijk alles over hoe groot die discussie inmiddels geworden is.