Maakt AI-moderatie NUjij tot een kleurloos en robotisch medelevenforum?

Nieuwssite NU.nl biedt lezers al verscheidene jaren de mogelijkheid om te reageren op artikelen via hun NUjij-forum. Volgens NU.nl is de doelstelling van hun forum om te kunnen reageren, discussiëren en onderling te verbinden met betrekking tot het laatste nieuws op hun platform. Vrijwel elk artikel biedt de mogelijkheid van een artikelgebonden forum en tijdlijn. Uitgezonderd Nederlandse 112-nieuwsberichten teneinde speculatie te voorkomen. Gebruikers moeten zich vooraf registreren en inloggen met hun emailadres om te kunnen reageren.

Vanzelfsprekend modereert NUjij reakties op deze artikelen om te voorkomen dat het reaktieforum een onveilige plek wordt voor lezers en gebruikers. Gezien de potentieel felle reakties van sommige gebruikers op artikelen of op elkaar is dat scenario niet bepaald denkbeeldig. De redactie heeft daartoe een aantal heldere huisregels opgesteld waaraan reakties moeten voldoen. Denk o.a. aan respectvol zijn, niet op de persoon spelen, reakties moeten on-topic zijn, reakties met argumenten onderbouwen en niet speculeren. De redactie geeft duidelijk aan dat reakties kunnen worden gemodereerd door een moderatierobot.

Als een bepaalde reaktie niet aan de huisregels voldoet, dan krijgt de gebruiker een afwijzend emailtje met de toepasselijke afwijzingsgrond. Vervolgens kan diegene hiertegen via een linkje een kort beargumenteerd bezwaar indienen. Het bezwaar en de reaktie worden in dat geval door een andere moderator bekeken en ofwel gehonoreerd ofwel definitief afgewezen. Het betreft een transparant proces, waarmee aan de belangrijkste voorwaarden van de Europese Digitale Dienstenverordening (DSA) lijkt te worden voldaan. In zoverre Chapeau, NU.nl!

Ondergetekende heeft zich de afgelopen maanden in het kader van de voorbereiding op dit artikel niet onbetuigd gelaten op het NUjij-forum teneinde een goede opinie te kunnen vormen over het reilen en zeilen van dit platform.

Voornaamste punt van mijn kritiek is echter dat de moderatie veel verder gaat dan de kwalitatief goede huisregels. Dit lijkt sterker te spelen als er personen in het nieuwsbericht centraal staan. Hetgeen in de meerderheid van artikelen wel op de een of andere manier het geval is. Inhoudelijke reakties die de gebeurtenissen en het vertoonde gedrag in een context plaatsen, worden bovengemiddeld vaak afgewezen als 'niet respectvol', omdat je blijkbaar op de persoon zou spelen.

De mogelijkheid om vrij te reageren op en te discussiëren over de overgrote meerderheid van de nieuwsberichten wordt hiermee behoorlijk ingeperkt. Al te duidelijke opinies over de achtergronden die tot een gebeurtenis hebben geleid, worden bovengemiddeld vaak beschouwd als ogenschijnlijk te persoonlijk, te belerend of als speculatie. Milde cynische reakties worden daarnaast blijkbaar al snel opgevat als een persoonlijke beschuldiging. In al deze gevallen volgt een aanvankelijke of na bezwaar definitieve afwijzing van de reaktie. De omschrijving van de vermelde reden betreft in veel van deze gevallen 'Wees respectvol'.

Gezien de grote aantallen reakties op de verschillende nieuwsartikelen lijkt het mij niet realistisch dat NUjij nog grotendeels door mensen wordt gemodereerd. Ook inhoudelijk bestaan er duidelijke aanwijzingen voor AI-moderatie. Afwijzingen komen op mij namelijk regelmatig over als enigszins willekeurig of uit de lucht gegrepen. Ik krijg hierdoor stellig het gevoel dat er geen mensen meer naar kijken. Het bovenmatige aantal afwijzingen op 'niet respectvol' en de vervolgens regelmatige herziening naar aanleiding van bezwaar (fifty/fifty) doen mij ernstig vermoeden dat AI-moderatie het overgrote deel van de beslissingen neemt.

Een andere aanwijzing voor AI-moderatie is dat elke persoonlijke mening die iets te 'spicy' wordt omschreven bijna standaard in eerste aanleg wordt afgewezen. Dezelfde reaktie vervolgens iets milder omschreven, komt er vaak wel direkt door. Over de afwijzingen op bezwaar is het iets moeilijker oordelen, hoewel ik ook hierbij een leidende rol van AI-moderatie niet durf uit te sluiten.

Het is dan misschien aanvankelijk niet bedoeld als censuur, maar alles bij elkaar opgeteld, beperkt het de mogelijkheden tot vrije gedachtenuitwisseling en discussie op het NUjij-forum behoorlijk. Uiteindelijk blijft er na diverse definitieve afwijzingen toch de nare smaak van censuur hangen. Helemaal omdat de onderhavige reakties goedbedoeld waren, voorzien van acceptabel taalgebruik en geenszins bedoeld oNUjij-moderatie: waar ligt de grens tussen regels en censuur?m te provoceren.

Dat het waarschijnlijk AI is die deze reakties beoordeelt, maakt het nog wranger, omdat deze vermeende AI regelmatig enigszins willekeurig of uit de lucht gegrepen modereert. De moderatie op bekende sociale media is wat dat betreft een heel stuk beter afgesteld en grijpt alleen in bij daadwerkelijk agressief, bedreigend of gewelddadig taalgebruik. NU.nl daarentegen grijpt al in bij het delen van 'spicy' meningen in volstrekt acceptabel taalgebruik. In mijn woordenboek is dat niets anders dan een vorm van censuur!

Wat er vervolgens hoofdzakelijk resteert qua risicoloos reageren, is allengs meer een medelevenforum, dat vooral geschikt lijkt om medeleven of empathie te tonen over datgene wat de persoon of personen in kwestie is overkomen. Al te duidelijke meningen over vertoond gedrag of de opvattingen van personen worden daarentegen al snel beschouwd als te persoonlijk, te belerend of als speculatie met een afwijzing tot gevolg.

NU.nl mag zichzelf daarom weleens serieus afvragen wat in dat opzicht nog de meerwaarde is van het NUjij-forum. De vrije gedachtenuitwisseling en discussie over veel kwesties wordt hiermee namelijk steevast uitgekleed tot een soort van medeleven- of empathieforum, waarbij het risicoloos benoemen van de impact van de berichten steeds meer de boventoon gaat voeren.

Tenslotte mag NU.nl zich in alle ernst afvragen of het überhaupt ethisch te verantwoorden is om de vrijheid van meningsuiting door een slecht afgestelde AI-moderatie-robot te laten stroomlijnen? Helemaal omdat een nieuwssite als NU.nl de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting toch bij uitstek hoog in het vaandel zou moeten hebben staan!