Mag reclame die bijdraagt aan klimaatschade nog wel in de publieke ruimte?

Amsterdam staat voor een principiële keuze. Donderdag 22 januari stemt de gemeenteraad over een verbod op fossiele en vleesreclame in de openbare ruimte. Opvallend is wie zich daar nu expliciet vóór uitspreekt: niet alleen milieuorganisaties, maar ook 80 bedrijven uit de creatieve sector.

In een gezamenlijke brandbrief roepen zij de raad op om het voorstel aan te nemen en daarmee een duidelijk signaal af te geven over de rol van reclame in een stad die klimaatdoelen serieus neemt.

Volgens de ondertekenaars is het naïef om reclame te zien als neutrale informatie. Met voldoende budget kan reclame verlangens aanwakkeren, gedrag normaliseren en schadelijke keuzes vanzelfsprekend laten lijken. Juist daarom vinden zij het logisch dat de publieke ruimte niet langer wordt ingezet om producten en diensten te promoten die aantoonbaar bijdragen aan klimaatverandering.

Een belangrijk punt in de brief: multinationals domineren het straatbeeld, terwijl lokale en duurzame initiatieven nauwelijks zichtbaarheid krijgen. Het debat gaat daarmee niet alleen over klimaat, maar ook over machtsverhoudingen in de publieke ruimte.

Onder de ondertekenaars bevinden zich leidinggevenden en creatieven van bekende bureaus als Publicis Groupe Netherlands en Wieden+Kennedy, maar ook kleinere bureaus. Het initiatief komt van Creatives for Climate, een netwerk dat zich inzet om de creatieve industrie in lijn te brengen met klimaatwetenschap.

Volgens Nynke Geus-van den Broek, medeoprichter van Blyde Benelux, vraagt deze discussie om leiderschap: “Gedragsbeïnvloeding hoort alleen ingezet te worden voor positieve impact. Vervuiling verdient geen podium. Deze transitie vraagt iets van de sector én om vooruitstrevend leiderschap van de gemeente.”

Amsterdam nam in 2020 als eerste stad ter wereld beleid aan om fossiele reclame te weren via contracten met exploitanten. In de praktijk bleek dat onvoldoende: fossiele reclame bleef zichtbaar in het straatbeeld.

Het voorstel waar nu over wordt gestemd, gaat een stap verder. Via de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) kan reclame voor fossiele brandstoffen en vlees daadwerkelijk worden verboden. Dat model is gebaseerd op eerdere besluiten in onder meer Den Haag, waar de rechter oordeelde dat gezondheid, klimaat en leefbaarheid zwaarder wegen dan commerciële belangen.

Inmiddels hebben meerdere Nederlandse gemeenten vergelijkbare verboden ingevoerd, waaronder Utrecht, Zwolle en Bloemendaal. Het debat verschuift daarmee van “of” naar “hoe ver”.

Tegelijkertijd roept het voorstel fundamentele vragen op. Waar ligt de grens van overheidsingrijpen? Welke vormen van reclame horen nog thuis in de publieke ruimte? En wie bepaalt wat maatschappelijk wenselijk is?

Wat er donderdag in Amsterdam gebeurt, reikt verder dan de stad. Het raakt aan een bredere discussie over de rol van reclame in een tijd waarin klimaatdoelen, gezondheid en leefbaarheid steeds zwaarder wegen.

Dat juist reclamemakers zich nu uitspreken vóór beperkingen, maakt het debat extra interessant. Niet als moreel statement, maar als erkenning dat hun vak invloed heeft — en daarmee ook verantwoordelijkheid.