Deepfake of echt? Het probleem is dat je het verschil bijna niet meer ziet

We dachten dat we het wel zouden zien. Een paar jaar geleden was het nog duidelijk. Deepfakes zagen er net niet goed genoeg uit. Ogen die niet klopten. Bewegingen die vreemd aanvoelden. Een zesde vinger. Je kon het eenvoudig herkennen.

Maar die tijd is voorbij.

Deepfakes zijn niet meer perfect, maar wel overtuigend genoeg. Het zit in kleine dingen. Een blik die net iets te leeg is. Een glimlach die te strak blijft. Een stem die klopt, maar geen emotie draagt.

Je moet goed kijken of luisteren. En zelfs dan twijfel je.

Waar het vroeger aan de hand van enkele standaardindicatoren mogelijk was een deepfake te herkennen, is het tegenwoordig bijna onbegonnen werk. Tegelijkertijd zijn de tools om ze te maken goedkoper dan ooit: commerciële tools waarmee iedereen een deepfake-video kan maken kosten nog geen tien euro per maand, en dat staat naast een breed aanbod van gratis open-source-alternatieven.

Er zijn signalen - maar je moet weten waar je op let.

De ogen kloppen niet. Knipperen gebeurt te vaak of te weinig, in een ritme dat net iets te regelmatig of te onregelmatig is. Echte mensen knipperen onbewust en variabel. AI-gegenereerde gezichten missen dat patroon.

Mond en stem lopen niet synchroon. Een fractie van een seconde verschil tussen wat iemand zegt en hoe de mond beweegt is een veelvoorkomend teken. De intonatie past soms niet bij de gezichtsuitdrukking.

Het gezicht vervaagt bij beweging. Bij snelle bewegingen kan het gezicht vervagen of vervormen terwijl de rest van het beeld scherp blijft. Let specifiek op de haargrens en oren -daar heeft deepfake-technologie het meest moeite mee.

Belichting klopt niet. Een gezicht dat consistent goed belicht is terwijl de omgeving donkerder of inconsistent verlicht is, is een waarschuwingssignaal.

De bron is niet te verifiëren. Bekijk waar de video vandaan komt. Exact dezelfde beelden zijn bij echte uitspraken bijna altijd ook op officiële kanalen te vinden.

Dit is geen abstracte dreiging. Bekende Nederlanders als Jort Kelder, John de Mol en Annechien Steenhuizen zijn al opgedoken in deepfakes waarin mensen worden bewogen om investeringen te doen of persoonlijke gegevens te verstrekken.

En het gaat verder dan bekende gezichten. In het voorjaar van 2025 ontving ABN AMRO een intern signaal over afwijkingen bij het openen van rekeningen. Identiteitsdocumenten en selfies bleken niet overeen te komen. Nader onderzoek wees uit dat gezichtsbeelden met deepfake-technologie waren gemanipuleerd om verificatiesystemen van de bank te omzeilen - waarna rekeningen werden geopend op naam van nietsvermoedende slachtoffers.

In 2024 werden al bijna 10.000 gevallen van deepfake-fraude bij verzekeraars gevonden, goed voor een totale schade van 100 miljoen euro.

Omdat het niet alleen over entertainment gaat. Deepfakes worden ingezet in werk, in nieuws en in persoonlijke situaties. Een veelvoorkomende aanpak is CEO-fraude: een neppersoon doet zich voor als directeur en geeft aan dat er facturen betaald moeten worden.

Criminelen doen zich steeds vaker voor als familieleden, collega's of andere vertrouwde personen, waarbij ze gebruikmaken van overtuigend nagebootste stemmen en video's. En zelfs tools die claimen deepfakes te herkennen schieten steeds vaker tekort.

Wat dit extra ingewikkeld maakt: dezelfde technologie wordt ook gebruikt om deepfakes te verbeteren. Het is geen stilstaand probleem. Het ontwikkelt zich continu.

Alles wat door generatieve AI is gemaakt, heeft een soort AI-DNA in zich - en dat maakt detectie met AI in theorie mogelijk. Maar effectieve bescherming ontstaat pas als die detectie vroeg in processen wordt geïntegreerd, gecombineerd met duidelijke werkafspraken en menselijke beoordeling.

Niet: kun je een deepfake herkennen?

Maar: hoe zeker ben je er nog van wat echt is?

We zitten in een fase waarin "zien is geloven" niet meer werkt. En dat vraagt iets anders van hoe we er naar kijken. Niet sneller, maar kritischer.

De BBC heeft een maandelijkse quiz: AI or Real?

Hier kan je een andere (spot the deepfake) quiz doen.

En Which Face is Real?

Let op onnatuurlijk knipperen, lipsync die net niet klopt, vervaging bij snelle bewegingen en inconsistente belichting op het gezicht. Controleer altijd de bron van de video.

Ja. De technologie verbetert continu. Deepfakes zijn niet meer perfect, maar wel overtuigend genoeg om twijfel te zaaien — zelfs bij oplettende kijkers.

Van nepvideo's van publieke figuren tot fraude in zakelijke video-calls en nep-sollicitatiegesprekken. Ook misleidende reclame met bekende artsen of experts is een veelvoorkomende toepassing.

Zoek de bron op, controleer officiële kanalen van de persoon in kwestie en deel de video niet voordat je zeker weet dat het echt is.