Nepaccounts, betaalde influencers en hashtag-manipulatie: zo werkt verkiezingsinmenging in 2026

Elk groot socialmediaplatform - Instagram, Facebook, TikTok, YouTube, X - heeft een aanbevelingsalgoritme dat bepaalt wat jij te zien krijgt. Niet alleen van mensen die je volgt, maar steeds vaker ook van mensen en accounts die je helemaal niet kent. Die algoritmen zijn ontworpen om je zo lang mogelijk op het platform te houden, want meer tijd is meer advertentie-inkomsten. Ze belonen inhoud die reacties oproept: likes, shares, boze comments, lange kijktijd.

Het probleem? Kwaadwillenden weten dat ook. En ze spelen er handig op in.

"We zijn in de situatie terechtgekomen dat aanbevelingsalgoritmen steeds meer bepalen welke inhoud je ziet", zegt Luuk Ex, projectleider van het onderzoek bij het Rathenau Instituut. "En dat speelt kwaadwillenden in de kaart."

Het rapport beschrijft een heel instrumentarium aan technieken waarmee buitenlandse statelijke actoren - denk aan Rusland, China of Iran - de algoritmen kunnen manipuleren om bepaalde inhoud te versterken of juist te onderdrukken.

Honderden nepaccounts die vrijwel gelijktijdig hetzelfde bericht versturen, zodat het algoritme denkt dat het populaire content is. Influencers die betaald worden om een boodschap te verspreiden zonder dat hun volgers dat weten. Gecoördineerde gebruik van hashtags om mee te liften op trending topics. Hyperactieve accounts die engagement kunstmatig opblazen.

Het zijn geen futuristische scenario's. Rond de Nederlandse Tweede Kamerverkiezingen van 2025 zijn al verschillende van dit soort activiteiten waargenomen, constateert het rapport.

Het bijzondere aan inmenging via algoritmen is dat er geen technische hack nodig is. Er wordt geen systeem gekraakt. De aanvallers gebruiken gewoon de normale functies van de platforms - en die platforms belonen ze daarvoor onbedoeld met meer bereik.

Bovendien is het voor de gemiddelde gebruiker vrijwel onmogelijk te zien of de verontwaardiging in zijn tijdlijn organisch is of georkestreerd. Als honderden accounts tegelijk hetzelfde standpunt verkondigen, voelt dat als een breed gedragen mening - ook als al die accounts vanuit één buitenlands kantoor worden aangestuurd.

Het rapport is kritisch over wat platforms zelf doen. Wetgeving en platformbeleid bestaan, maar schieten tekort. Wat experts met name frustreert: zelfs de makkelijkste maatregelen worden niet consequent genomen. Nepaccounts verwijderen, snel reageren op meldingen over misleidende inhoud, bepaalde weegfactoren in algoritmen aanpassen — het zijn geen technisch ingewikkelde ingrepen, maar ze gebeuren niet of traag.

Daar komt bij dat onafhankelijk onderzoek naar de omvang van inmenging bijna onmogelijk is. Onderzoekers en journalisten zijn volledig afhankelijk van de medewerking van de platforms zelf. Welke inhoud er relatief meer rondgaat en wie dat bereikt, is voor buitenstaanders grotendeels onzichtbaar. Dat maakt het ook moeilijk om te beoordelen of platformmaatregelen überhaupt werken.

Het Rathenau Instituut, dat dit onderzoek uitvoerde in opdracht van de Tweede Kamercommissie voor Digitale Zaken, doet concrete aanbevelingen op drie fronten.

Ten eerste het platformontwerp zelf. Algoritmen kunnen anders worden ingericht — minder gericht op engagement, meer op relevantie of diversiteit. Er zijn alternatieven, maar platforms kiezen er simpelweg niet voor. Het rapport pleit ook voor fundamentelere veranderingen in het verdienmodel en voor meer interoperabiliteit, zodat gebruikers niet volledig afhankelijk zijn van een handvol grote platforms.

Ten tweede de informatiepositie van toezichthouders, onderzoekers en journalisten. Zolang platforms de enige zijn die echt zicht hebben op wat er in hun systemen gebeurt, blijft effectief toezicht onmogelijk. Het rapport pleit voor gestructureerde toegang tot platformdata voor onafhankelijke partijen.

Ten derde de weerbaarheid van de samenleving zelf. Betere verkiezingsprocedures, investeren in onafhankelijke journalistiek en mediawijsheid — zodat burgers ook zelf beter in staat zijn te herkennen wanneer ze worden gemanipuleerd.

Je hoeft geen ambtenaar of politicus te zijn om doelwit te zijn van dit soort campagnes. Iedereen die social media gebruikt, is onderdeel van het ecosysteem dat inmenging mogelijk maakt - en iedereen kan worden bereikt door inhoud die gemanipuleerd verspreid wordt.

Het rapport van het Rathenau Instituut is vandaag gepubliceerd en beschikbaar via rathenau.nl.