Nederlandse media slaan alarm: ‘Grote techbedrijven bedreigen democratie’

Grote, internationale techbedrijven zitten dan wel vooral buiten Nederland, ze hebben wel ontzettend veel invloed in Nederland. Te veel, als je het aan verschillende mediabedrijven vraagt. Zij plaatsen vandaag een brandbrief aan het adres van informateur Buma omdat ze zich ernstig zorgen maken over de Nederlandse democratie.

Het gaat om de NOS, kranten, tijdschriften, persbureau ANP, journalistenvakbond NVJ, online media en commerciële omroepen die samen een vuist maken tegen big tech. Op de website van Stichting Democratie & Media is de brief te lezen. Er staat onder andere: “De nieuws- en informatievoorziening aan burgers komt steeds meer in handen van mondiale techbedrijven met commerciële doelstellingen. Democratische waarden maken daar geen deel van uit. Een goed antwoord op deze ontwikkeling vraagt om innovatie en creativiteit van ons, maar ook om een vernieuwende aanpak van het mediabeleid in Nederland. Een aanpak die niet primair de huidige structuren beschermt, maar het toekomstige medialandschap – en daarmee onze democratie – versterkt.”

Er worden verder verschillende zaken aangestipt. Zo geven de media aan dat techbedrijven de journalistieke content zonder toestemming gebruiken om hun AI-modellen te trainen. Dat niet alleen, ook de kwaliteit van informatie wordt verzwakt door AI, stellen ze. Ze zijn bang dat er een neerwaartse spiraal vormt die de kwaliteit van informatievoorzien en daarmee ook de democratie aantast. Ze stellen dat er geen normale concurrentiestrijd meer kan plaatsvinden.

Maar wat moet de overheid daaraan doen? De media denken dat een geïntegreerd mediabeleid zal helpen, waarbij de media worden betrokken bij de ontwikkeling van AI. Daarnaast moet Europese wetgeving steviger en sneller worden geïmplementeerd en is er al met al daadkrachtig beleid nodig vanuit onze Nederlandse overheid.

Het is nog nooit voorgekomen dat de media op deze manier samenkomen om de informateur zo’n brief te sturen, maar ze denken dat de samenleving haar greep op waarheidsvinding en pluforme informatievoorzicening verliest. Dat zou komen omdat wereldwijde techbedrijven zo’n dominante rol hebben. Opvallend is dat er in de brief geen namen worden genoemd van dit soort techbedrijven, maar het is wel duidelijk dat het vooral om bedrijven gaat die veel met AI doen, zoals Google, TikTok en ChatGPT.

De uiteindelijke vraag is of we willen dat de informatievoorziening over ons eigen land wordt gedomineerd door algoritmes van Amerikaanse en Chinese techgiganten. Uiteindelijk willen de media dat er een bewindspersoon komt die zowel media- als technologiebeleid in zijn portefeuille heeft, omdat de scheidslijn tussen de journalistiek en tech steeds meer vervaagt. Dat vraagt ander beleid en dat start dus ook bij de formatie van de nieuwe regering.

Niet iedereen kan de brandbrief evenzeer waarderen. Juist die dreiging van de democratie is iets wat mensen op sociale media in de schoenen schuiven van de media. Online stellen sommige mensen dat de media manipulatief zijn. Er klinken echter ook veel positieve reacties van mensen die hopen dat de politiek en de media nog dieper duiken in de rol van AI op informatievoorziening. Het is afwachten hoe de informateur op de brief reageert: doet hij dat in briefvorm of door inderdaad zo'n bewindspersoon aan de regering toe te voegen?