Naar inhoud springen
hacken

Bezocht je op 16 november KLM, ABN AMRO of IKEA? Check dan je creditcard en update je iPhone

CybercrimedoorJeroen de Hooge
Op maandag 16 november kregen bezoekers van ruim 170 grote websites ongemerkt schadelijke code in hun browser. Die code kon cryptobetalingen omleiden, creditcardgegevens onderscheppen en oudere iPhones aanvallen. Op de lijst staan grote internationale namen als Zoom, de BBC, CNN, Salesforce, GitLab, HSBC en Equifax. Er zitten ook Nederlandse bedrijven bij: ABN AMRO, ICS Cards, KLM, Transavia, Heineken en IKEA. De sites waren zelf niet gehackt. De aanvallers kwamen binnen via Optimizely, een marketingplatform dat al deze bedrijven gebruiken.
Beveiligingsonderzoeker Scott Helme van Report URI ontdekte de aanval. Zijn bedrijf controleerde 1.611 verschillende Optimizely-scripts en vond de kwaadaardige code in 188 daarvan, verspreid over 178 organisaties. Helme verwacht dat het echte aantal hoger ligt, omdat hij alleen de scripts kon controleren die hij op tijd vond. De meeste getroffen organisaties zitten in de financiële sector: het gaat om 32 banken en financiële dienstverleners. Daarna volgen technologie- en SaaS-bedrijven en retailers.

Een vertrouwd script dat ineens kwaadaardig was

Optimizely is een platform waarmee bedrijven A/B-tests en andere experimenten op hun website draaien. Daarvoor zetten ze een stukje JavaScript van Optimizely op hun eigen site. Dat script wordt bij elk paginabezoek geladen vanaf de servers van Optimizely. Daar zat het zwakke punt. De aanvaller kreeg schrijftoegang tot een veld in de projecten van klanten waarin eigen code staat die op elke pagina wordt uitgevoerd. In dat veld plaatste hij zijn eigen code. Het script kwam daarna gewoon van het vertrouwde netwerk van Optimizely, met een geldig certificaat. Voor de websites en hun bezoekers zag alles er dus normaal uit. Volgens Helme droegen zelfs de eigen websites van Optimizely de geïnjecteerde code.
Hoe de aanvaller aan die toegang kwam, is nog niet duidelijk. Optimizely bevestigt op zijn statuspagina een beveiligingsincident. Het bedrijf zegt dat een onbevoegde partij misbruik maakte van een kwetsbaarheid, waardoor bij een deel van de klanten kwaadaardige code in hun projecten terechtkwam. Volgens Optimizely is het lek inmiddels gedicht en is de code verwijderd. Tegenover BleepingComputer zegt het bedrijf dat het alle getroffen klanten heeft ingelicht. Welke klanten dat zijn en wat de code precies deed, vertelt Optimizely niet.
Helme vat het voor website-eigenaren zo samen: “Vertrouwde JavaScript blijft niet altijd betrouwbaar.” Een website kan dus besmet raken via de software van een externe leverancier, ook als de eigen code en servers nooit zijn binnengedrongen.

Crypto, creditcards en oudere iPhones

De code deed volgens Report URI meerdere dingen tegelijk. Het belangrijkste onderdeel was een zogeheten crypto-clipper. Die verving geldige walletadressen voor onder meer bitcoin, ethereum, Solana en TRON door adressen van de aanvaller. Dat gebeurde in de tekst op de pagina, in formulieren en op het klembord. Wie dus een adres kopieerde en plakte, stuurde zijn geld zonder het te merken naar de crimineel. Op maandagavond hadden de wallets van de aanvaller volgens Helme zo’n 7.040 dollar binnengekregen. De grootste losse betaling was ongeveer 0,083 bitcoin, rond de 5.380 dollar.
Vanaf de middag kwam daar een creditcardskimmer bij. Die las kaartnummers, vervaldatums en CVC-codes uit die bezoekers op een getroffen site intypten, en stuurde ze naar een server van de aanvaller. Betaalvensters van aanbieders als Stripe en Adyen, die in een apart kader worden geladen, bleven buiten bereik. Hoeveel kaartgegevens daadwerkelijk zijn buitgemaakt, is onbekend. De code stuurde bovendien screenshots, de adressen van de pagina en bepaalde cookies door als er wallet- of betaalgegevens op de pagina stonden.
Het meest opvallende onderdeel was gericht op iPhones en iPads. Bij apparaten met verouderde software probeerde de code bekende exploitkits te laden: Coruna voor iOS 13 tot en met 17 en DarkSword voor iOS 18. (Die beiden eerder dit weekend ook al gebruikt werden op een aantal bekende Nederlandse nieuwssites). Toestellen met iOS 18.7.3 of nieuwer, en iOS 26.3 of nieuwer, zijn beschermd. Gebruikers van iOS 18.6 of ouder konden de aanval zelf opmerken: de pagina laadde dan elke minuut opnieuw.

Ruim zeventien uur actief

De tijdlijn laat zien hoe snel de aanvaller werkte. De eerste injectie werd in de vroege ochtend Nederlandse tijd gezien, in het script van de BBC. Gedurende de dag werd de kwaadaardige code 26 keer aangepast, waarbij de skimmer en de iPhone-aanval er stap voor stap bij kwamen. Pas in de late avond werd het merendeel van de besmette scripts opgeschoond. In totaal draaide de code zo’n zeventien uur. Dezelfde partij was volgens Helme overigens al eerder actief: zijn injectiecode dook in september al op bij Turkse websites, en vlak voor de Optimizely-aanval verspreidde die zich via scripts van andere marketingdiensten.
Voor de Nederlandse sites noemt Report URI onder meer abnamro.nl, abnamrolease.com, icscards.nl en deal.klm.nl. Volgens DDS staan ook klm.be, transavia.com, heineken.com en een ontwerptool van IKEA op de lijst. Let wel: BleepingComputer kon in opgeslagen scans alleen bij onder meer KLM, Zoom, de BBC en CNN zelf zien dat de code werd geladen. De vermeldingen van ABN AMRO, ICS Cards, Transavia, IKEA en Heineken komen voor zover bekend alleen van Report URI. Op vragen van BNR hadden KLM, Heineken en ABN AMRO dinsdagochtend nog niet gereageerd.

Wat je nu moet doen

Heb je op maandag 16 november een van deze sites bezocht? Controleer dan als eerste of je iPhone of iPad up-to-date is. Ga naar Instellingen, Algemeen, Software-update en zorg dat je op iOS 18.7.3 of nieuwer zit, of op iOS 26.3 of nieuwer. Heb je die dag crypto verstuurd? Vergelijk dan het adres waar het geld naartoe ging met het adres dat je bedoelde. Heb je op een van de getroffen sites met je creditcard betaald? Houd je afschriften dan extra goed in de gaten en neem bij onbekende afschrijvingen direct contact op met je kaartuitgever. Weet je niet meer zeker of je een van deze sites hebt bezocht, dan kun je deze stappen voor de zekerheid alsnog nemen.
Voor bedrijven is het een harde les over de risico’s van externe scripts. Helme liet zien dat een site die het domein van Optimizely in zijn beveiligingsbeleid had toegestaan, daar in dit geval niets aan had. De code kwam immers van die vertrouwde bron zelf. Van de 256 getroffen domeinen die hij onderzocht, hielden er maar 24 de aanval volledig tegen, dankzij een streng ingesteld Content Security Policy. Wie marketingsoftware van derden toegang geeft tot pagina’s waar klanten hun betaalgegevens invullen, merkt nu wat dat kan kosten.
Deel dit bericht

Loading