We maken ons druk om de wolf, maar wie stopt de Aziatische hoornaar?

Terwijl Nederland zich druk maakt over de wolf, verspreidt een andere nieuwkomer zich door ons land. De Aziatische hoornaar heeft het vooral op insecten gemunt, waaronder onze honingbijen. Tijdens de Dutch Design Week presenteert Accenture een bijzondere uitvinding: een slimme val die met AI hoornaars herkent en uiteindelijk zelfs moet helpen hun nesten op te sporen. Maar werkt dat ook?

Over de wolf hebben we inmiddels allemaal wel een mening. De een vindt het prachtig dat hij terug is in Nederland, de ander ziet hem liever vandaag dan morgen vertrekken. Op sociale media is het soms alsof achter iedere boom een wolf staat te wachten om een nietsvermoedende wandelaar te bespringen. En zodra ergens een schaap wordt aangevallen, staat het halve land klaar om zich ermee te bemoeien. De wolf is een hot topic geworden.

Ondertussen is er een andere nieuwkomer die zich weinig aantrekt van alle ophef. Hij is een stukje kleiner, kan vliegen en heeft het vooral voorzien op insecten. De Aziatische hoornaar, officieel inmiddels gepromoveerd tot de geelpoothoornaar, is bezig aan een opmars die ecologen, imkers en natuurbeheerders serieus zorgen baart.

Het bijzondere is dat we over de wolf eindeloos kunnen discussiëren, terwijl de aanpak van deze invasieve hoornaar een heel ander probleem oplevert. Want hoe bestrijd je een insect dat zich verspreidt, zonder ondertussen allerlei andere insecten om zeep te helpen? Bij Accenture denken ze daar inmiddels behoorlijk serieus over na.

Tijdens de Dutch Design Week in Eindhoven presenteert Accenture Industrial Design een concept met de naam The Hornet Trap. Op het eerste gezicht zou je denken dat het om een moderne insectenval gaat. Alleen zit er achter dat ontwerp een behoorlijk ambitieus idee.

De val gebruikt een camera en kunstmatige intelligentie om te herkennen welk insect er binnenkomt. Is het een geelpoothoornaar, dan wordt deze naar een aparte ruimte geleid. Andere insecten kunnen gewoon weer vertrekken. En wanneer de software twijfelt? Dan krijgt het insect het voordeel van de twijfel en mag het eveneens naar buiten.

Dat laatste is een interessante keuze. Want wie een invasieve soort probeert te bestrijden door ondertussen ook bijen, wespen en andere insecten te vangen, schiet zijn doel natuurlijk behoorlijk voorbij. Accenture heeft daarom een ambitieus doel: een val die uiteindelijk 100 procent selectief werkt. Dat klinkt prachtig, maar voordat we de champagne opentrekken, is er nog wel iets wat we moeten weten.

Ik heb Accenture gevraagd of de val al daadwerkelijk is getest en hoe betrouwbaar de herkenning inmiddels is. Het antwoord is interessant, maar vraagt ook om enige nuance. Er zijn meerdere prototypes gebouwd en onder verschillende omstandigheden op verschillende locaties getest. Daarbij is vooral gekeken naar de basisprincipes: het lokken van de hoornaars, herkennen en scheiden van geelpoothoornaars.

Maar wat we nog niet weten, is hoe goed dat in cijfers werkt. Accenture kan op dit moment nog geen concrete testresultaten delen. Ook over een onafhankelijke beoordeling zijn nog geen gegevens beschikbaar. Die beloofde 100 procent selectiviteit is dus voorlopig een ambitie en nog geen bewezen resultaat. En dat is een belangrijk verschil, zeker wanneer je een technologie ontwikkelt die midden in de natuur moet functioneren. Maar tijdens mijn zoektocht naar wat deze val nu echt bijzonder maakt, kwam er iets anders naar voren. Iets wat misschien veel interessanter is dan het vangen van een enkele hoornaar.

Een geelpoothoornaar vangen is één ding. Uitvinden waar zijn nest zit, is echt een heel ander verhaal. Wie een nest wil opsporen, moet soms behoorlijk inventief te werk gaan. Zo worden gevangen hoornaars tegenwoordig voorzien van kleine zendertjes, waarna mensen proberen het insect te volgen naar de plek waar de kolonie zich bevindt.

Dat kost tijd, kennis en mankracht. En zolang het nest blijft zitten, kunnen er nieuwe hoornaars uitvliegen. Accenture onderzoekt daarom of kunstmatige intelligentie een deel van dat speurwerk kan overnemen. Vanaf dat punt wordt het verhaal pas echt interessant.

Stel je voor dat er op verschillende locaties slimme vallen staan die registreren waar en wanneer geelpoothoornaars verschijnen. Die gegevens worden gecombineerd met informatie over het weer, kaarten, eerdere nestlocaties en meldingen uit de omgeving.

AI kan vervolgens op zoek gaan naar patronen. Niet om zomaar een stip op de kaart te zetten en te roepen dat daar een nest zit, maar om professionele bestrijders aanwijzingen te geven waar ze hun zoektocht het beste kunnen beginnen. Van een losse insectenval naar een netwerk dat helpt nesten te vinden. Het is misschien niet exact omdenken maar wel een behoorlijk andere manier om naar dit groeiende probleem te kijken.

In de toekomstvisie van Accenture worden de vallen onderdeel van een groter systeem. Professionele bestrijders zouden meerdere exemplaren kunnen beheren, terwijl de vallen informatie met elkaar en met de mensen in het veld delen. Dat klinkt als een interessante toepassing van AI. Niet omdat er toevallig een camera en een algoritme in een apparaat zijn gestopt, maar omdat de verzamelde informatie mogelijk helpt om een probleem anders aan te pakken.

En daar zit volgens mij de aantrekkingskracht van dit project. We praten vooral over ChatGPT en Claude die heel goed teksten kunnen schrijven, afbeeldingen kan omtoveren in een video productie of het maken van presentaties. Maar ondertussen zijn er ook ontwerpers die onderzoeken of dezelfde technologie ons kan helpen om een invasieve diersoort beter in kaart te brengen. Dat vind ik een stuk interessanter dan de zoveelste chatbot die een klantenservice moet vervangen. Die geloven we wel.

Daar zit voorlopig nog wel een flinke uitdaging. Accenture heeft vanaf scratch bij het ontwerp rekening gehouden met de toekomstige productie, installatie, onderhoud en reparatie. Het concept is als eerste bedoeld voor professioneel gebruik en moet uiteindelijk op grotere schaal toepasbaar kunnen zijn.

Maar het is nog geen product dat je morgen kunt bestellen. Wat zo'n val gaat kosten, is onbekend. Ook is nog niet aangetoond hoeveel sneller nesten met het voorgestelde netwerk gevonden kunnen worden. En voordat professionele bestrijders ermee aan de slag kunnen, moet de technologie zich verder bewijzen. Het zou wat dat betreft dus voorbarig zijn om nu al te spreken van dé oplossing tegen de Aziatische hoornaar.

Wat er wel ligt, is een interessante gedachte. Misschien moeten we niet alleen proberen zoveel mogelijk hoornaars te vangen, maar vooral slimmer worden in het vinden van de plekken waar ze vandaan komen.

Ecologisch gezien niet zo heel veel. De wolf is een van nature teruggekeerde, beschermde roofdiersoort. De geelpoothoornaar is een invasieve exoot. Dat zijn twee totaal verschillende verhalen, met andere gevolgen voor de natuur.

Maar de manier waarop we erop reageren, zegt wel iets over onszelf. De wolf krijgt volop aandacht in de media met de grote krantenkoppen, met als resultaat felle discussies en verhitte reacties. Een insect dat voor honingbijen en andere insecten een probleem vormt, is veel minder zichtbaar. Totdat er ineens een nest in de buurt wordt ontdekt.

Misschien laten we ons iets te gemakkelijk leiden door wat groot, zichtbaar en spannend is. Wat moet je doen als je een wolf ziet en wat kun je nog doen als toevallig in de buurt komt van nest met hoornaars?

Tijdens Dutch Design Week is het boeiend om vooral te ontdekken hoe ver Accenture met deze uitvinding is. Natuurlijk wel de val zien, begrijpen hoe de herkenning werkt en weten welke stappen er nog nodig zijn voordat het concept buiten een tentoonstelling daadwerkelijk iets kan betekenen. Want een insectenval met AI is een aardig verhaal.

Als dat dat gaat werken, hoeven we misschien niet meer eindeloos achter individuele hoornaars aan te jagen. Dan weten we hopelijk beter waar we moeten zoeken en helpen we de natuur te overleven.