Nederlanders hebben soms misplaatst vertrouwen in hun digitale kennis

Nederlanders zijn digitaal minder handig dan ze denken, zo blijkt uit een onderzoek van de Universiteit van Amsterdam in samenwerking met het Ministerie van Binnenlandse Zaken, die is uitgevoerd met het nieuwe onderzoeksinstrument DigIQ2.0.

In het onderzoek, dat is uitgevoerd over bijna 2500 Nederlanders van tien jaar en ouder, werden de ondervraagden gevraagd hun eigen digitale vaardigheden te beoordelen. Daarna kregen ze praktische taken en kennisvragen voorgeschoteld om hun digitale competentie aan de tand te voeren.

Uit het onderzoek blijkt allereerst dat jongeren, jongvolwassenen en hoogopgeleiden structureel hoger scoren dan ouderen, lageropgeleiden en tieners. Daarbij scoren Nederlanders over het algemeen hoog op hun vertrouwen in digitale kunnen. Veel Nederlanders denken goed te zijn in het online zoeken en kritisch beoordelen van informatie.

Dit komt echter niet overeen met de resultaten van de kennisvragen en de praktische taken die tijdens het onderzoek uitgevoerd werden. Hoewel bijna iedereen weet hoe je iets op Google opzoekt, weten maar weinigen hoe je geavanceerde zoekstrategieën toepast. Het blijkt ook een uitdaging om correct te beoordelen of berichten op social media echt of nep nieuws zijn.

Daarnaast blijken Nederlanders hun kennis over digitale omgangsvormen (ook wel ‘nettiquette’ genoemd) te overschatten. Hoewel het grootste gedeelte van de ondervraagden claimt te weten wat wel en niet online gedeeld kan worden, is maar een derde op de hoogte van welke foto’s alleen met toestemming geplaatst mogen worden. Voor foto’s waarbij iemand herkenbaar in beeld wordt gebracht is bijvoorbeeld toestemming nodig.

Verder zijn veel ondervraagden er van overtuigd dat ze gezond omgaan met digitaal gebruik. Dit terwijl maar één op de tien Nederlanders apps gebruiken om schermtijd te meten of te beperken. Nederlanders zijn wel goed in het herkennen van misleidende content op internet, zoals phishing mails. Toch beveiligen mensen hun accounts maar met weinig geavanceerde strategieën. Zo maken ouderen nauwelijks gebruik van het inloggen met gezichtsherkenning of een vingerafdruk.

Tot slot denken veel Nederlanders, waaronder ouderen, dat ze op geschikte wijze omgaan met digitale handelingen uitvoeren – denk aan online betalen, het aanvragen van toeslagen of contact met de huisarts. Toch blijkt onder de streep dat veel mensen het moeilijk vinden te beoordelen of een webshop veilig is.

Generatieve AI is een opkomende digitale factor, en daarin ligt het vertrouwen van de gemiddelde Nederlander wel dichterbij hun daadwerkelijke kennis. Weinig Nederlanders zijn op de hoogte van de privacyrisico’s van het gebruik van kunstmatige intelligentie, zoals ChatGTP, en ook over in invloed op het klimaat dat het gebruik van AI heeft is weinig kennis.

Met name bij laagopgeleiden, tieners en ouderen is er weinig kennis over dit onderwerp. Jongvolwassenen en hoogopgeleiden weten bijvoorbeeld wel beter hoe ze een geschikte prompt in AI kunnen invoeren.

De resultaten van het onderzoek kunnen via een link op deze pagina worden bekeken, en worden ingevoerd in een interactief dashboard voor beleidsmakers. Die wordt op 20 november gepresenteerd op het ECP jaarfestival, dat draait om een betrouwbare digitale samenleving. De komende jaren worden er nog eens vijf meetrondes ingepland om nog meer duiding te krijgen.